دیدارگاه فرهنگ‌ها در جلفای اصفهان

گزارش شهرنامه از محله جلفای اصفهان و عمارت تاریخی آن
گزارش شهرنامه از محله جلفای اصفهان و عمارت تاریخی آن

شهرنامه/ ریحانه جاویدی|

خانه ای پر رمز و راز در محله تاریخی جلفای اصفهان قرار دارد که هر گوشه‌اش راوی داستان‌های جالبی است؛ از داستان ساخت تا حکایت دریافت جایزه حفاظت از میراث فرهنگی یونسکو در سال 2002. انگار این خانه ساخته شده است تا آبستن روایت‌های نو باشد. چه آن زمان‌های دور که در دوره صفویه ساخته شد و چه حالا که 400 سال از عمرش می‌گذرد و مهندس خوش‌ذوقی با هزینه خود آن را مرمت و احیا کرده است. آنچه در این سال‌ها بر این خانه رفته، حکایت پر گره‌ای از چندین دوره تاریخی است؛ صفویه، زندیه، قاجار تا امروز. هر کاشی و هر ارسی این خانه داستان دست به دست چرخیدن میراث یک خاندان ارمنی را حکایت می‌کند که سال‌ها پیش از تبریز به جلفای اصفهان کوچانده شدند.

کنسولگری انگلیس، شرکت مهندسی شد

«دوره صفویه و همزمان با پادشاهی شاه عباس دوم، ارامنه ساکن تبریز مجبور به کوچ اجباری به اصفهان می‌شوند. در میان آن‌ها خانواده آقانوریان که بعدها در دوره قاجار لقب وکیل الدوله را از آن خود می کنند حضور داشتند. این خانواده تا نسل ها بعد در کلیسای میناسکه در مجاور ساختمان و تحت امر انگلیس بود زندگی و کار می کردند و به همین دلیل این بنا به نوعی کنسولگری انگلیس در اصفهان محسوب می شد. حتی در این خانه اتاقی وجود دارد که در سال 1885 به موزه انگلیس معروف بود و تصاویری از کنسولگری انگلیس در آن به نمایش گذاشه شده بود. این خانه در حال حاضر در اختیار یک شرکت مهندسی بوده و کابری اداری دارد.» این بخشی از داستان مربوط به ساخت بنا از زبان محمدرضا قانعی، مدیرعامل شرکت مهندسی مستقر در این خانه است که 25 سال پیش ساختمان را خریده و شرکت مهندسی خود را در آن دایر کرده است.

قانعی این عمارت را از خرابه ای ویران به عمارتی باشکوه تبدیل کرده و شرکت مهندسی اش را در آن مستقر کرده چرا که معتقد است: «خلق طراحی معماری در یک بنایی که شاهکار معماری است سبب می‌شود روح تاریخی بنا به طرح ها وارد شود.» اما نکته جالب درباره این عمارت، این است که ایجاد کاربری اداری در این بنا مانعی برای ورود بازدیدکنندگان به آن نشده و درهای ساختمان به روی گردشگران باز است و هر روز بازدیدکنندگان داخلی و خارجی به صورت رایگان و بدون پرداخت ورودی از آن بازدید می‌کنند تا جایی که قانعی از طریق همین بازدیدکنندگان با تعداد زیادی معمار از کشورهای خارجی آشنا شده است.

تفکر اروپایی، هنر ایرانی

آنچه در این خانه جلب توجه می‌کند، کنار هم قرار گرفتن مسالمت‌آمیز تزئینات اروپایی و سبک معماری ایرانی است. آنجا که تفکر مالکان ارمنی خانه با چیره دستی معماران استادکار اصفهانی پیونده خورده و اثری چنین زیبا خلق کرده اما گمنامی خالقان هنرمند این عمارت جزو پرسش‌های بی پاسخ معماری ایران است.

قانعی این خانه را مجموعه‌ای از چند دوره تاریخی می‌داند و در توضیح هرکدام از بخش‌های آن می‌گوید: «ویژگی مهم خانه این است که شاهد استقرار سه دوره معماری مختلف به صورت یکجا در یک بنا هستیم؛ ضلع شمالی آن متعلق به دوره صفویه بوده و آنچه از ضلع جنوبی باقی مانده دربردارنده ویژگی‌های معماری زندیه است. در کنار همه اینها قدمت قسمت غربی بنا به دوره ناصرالدین‌شاه قاجار می‌رسد.»

فقط تکه ای از یک بافت اصیل

مالک این عمارت تاریخی اشاره ای دارد به هزینه ای که تاکنون برای مرمت آن انجام داده است: «برآورد هزینه مرمت این خانه کار دشواری است چرا که به صورت مستمر و مداوم مرمت می شود. مرمت خانه ای با مساحت 700 مترمربع که هزار و صد مترمربع زیربنا و دو تالار بزرگ و یک کوشک دارد، قطعا هزینه بر است اما در زمانی که مرمت این بنا را شروع کردم به این فکر بودم که از این طریق تکه ای از بافت تاریخی جلفا حفظ شود چرا که این خانه یک اثر تاریخی ارزشمند است و باید اصالتش حفظ می شد. زمانی که اقدام به بازسازی این خانه کردیم حفظ میراث فرهنگی بیشتر به یک شعار شبیه بود اما این خانه می تواند نمونه ای از یک الگوی موفق باشد.»

جایزه جهانی برای خانه اصفهانی

حکایت کسب جایزه یونسکو توسط محمدرضا قانعی برای مرمت این عمارت نیز داستان جالبی است. قانعی درباره جایزه یونسکو که لوح تقدیر و کتابی که در آن اسامی برندگان جایزه حفاظت از میراث فرهنگی یونسکو درج شده است می گوید: « سال 2000 میلادی بود که یک گردشگر انگلیسی برای بازدید به این خانه آمد و از من درباره آگاهی یونسکو از مرمت چنین بنایی پرسید. تا پیش از آن چیزی درباره این موضوع نمی‌دانستم و آنجا بود که تازه متوجه وجود چنین جایزه ای شدم. این شخص از کارمندان یونسکو بود و قرار شد مدارک مربوط به خانه را برایش بفرستیم و برای جایزه حفاظت از میراث فرهنگی در یونسکو ثبت نام کنیم.»

او می افزاید: « در سال 2002 میلادی من به عنوان بهره‌بردار این خانه برنده جایزه حفاظت از میراث فرهنگی یونسکو شدم و قرار بود نوروز آن سال نمایندگانی از یونسکو برای اعطای جایزه به ایران سفر کنند اما به دلیل مصادف شدن جنگ عراق و آمریکا این اتفاق هیچگاه رخ نداد و جایزه یونسکو که شامل لوح یادبود، تقدیر نامه و کتاب بود از طریق نماینده یونسکو در ایران به دستمان رسید.»

به این ترتیب خانه ای که روزی کنسولگری انگلیس در اصفهان بود، به وسیله بازدیدکننده انگلیسی که از کارمندان یونسکو بود پس از سال ها شناخته شد و جایزه یونسکو را از آن خود کرد تا سیر تاریخی این خانه از صفویه تا امروز چیزی کم نداشته باشد. این خانه فقط یکی از چندین نمونه ای است که با ذوق و اشتیاق مردم و نه با هزینه دولت مرمت و احیا شده و ارتباط معماری امروز با گذشته را میسر می کند.

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید