سینمای تجربی به روایت سیدجواد موسوی؛ قسمت دوم|
پرواز بر فراز آشیانه‌ی فاخته

شهرنامه؛ سیدجواد موسوی نویسنده، کارگردان و مدرس سینما | پرواز بر فراز آشیانه‌ی فاخته |

میان رازها و آنچه که سینما به ما می‌دهد فاصله‌ی چندانی نیست. گاهی آنچنان پیچیده که گویی هرگز این رازها برملا نخواهد شد و گاه آنقدر ساده که به راحتی می‌شود گفت اصلا رازی در میان نبوده.

گاهی به عقب برمی‌گردی تا برای بار هزارم صحنه‌ی سلمانی فیلم دیکتاتور بزرگ چاپلین را ببینی. برمی‌گردی تا دوباره باستر کیتون را در طوفان ببینی. برمی‌گردی تا در رویای واقعی بمانی و بیرون نیایی.

فاخته یا همان کوکو پرنده‌ی عجیبی ست. در لانه‌ی دیگر پرندگان تخم می گذارد و بزرگ کردن جوجه‌هایش را به آنها می‌سپارد.

جوجه‌های فاخته اگر زودتر از دیگر جوجه‌ها سر از تخم بیرون بیاورند بقیه‌ی تخم‌ها را به صورتی غریزی از لانه بیرون می‌اندازند و فقط خودشان می‌مانند و مادری که اصلا شبیه شان نیست ولی از آنها نگهداری می‌کند.

وضعیت سینمای بدنه‌ی اصلی ما در مقابل سینمای تجربی بی‌شباهت به این شیوه‌ی زندگی فاخته نیست.

تغییر قوانین سنتی سینما

اما اکنون یک سوال دارم. چگونه بسیاری از قوانین سنتی سینما تغییر پیدا کرد؟
طی این صد و اندی سال چگونه این قوانین تغییر کرد؟ آیا این قوانین در سینمای ایران هم تغییر کرده؟

جواب ساده ای برای تغییر قوانین سنتی سینما وجود دارد. آگاهی از تاریخ سینما و شناخت ادبیات و هنر نمایش باعث این تغییرات شد.

شاید شما همین الان فکر کنید منظورم کیفیت فیلمبرداری و صحنه‌پردازی باشد.

نه؛ روند تغییر سی و پنج میلیمتری به دیجیتال، هشت میلیمتری به دیجیتال، شانزده میلیمتری به دیجیتال یک عبور کاملا تکنیکی است که مارا به عصر دیجیتال ورود داده و اتفاق ناخوشایندی هم نیست. فیلمسازی را آسانتر کرده و کابوس نگاتیو و پزتیو و مونتاژ را برطرف کرده.

این تحول اما ربطی به جوهره‌ی سینما ندارد. چگونه طی این صد و چند سال قوانین تغییر کرد؟ جز با تجربیات فیلمسازان آگاه این اتفاق نیفتاده. سینمای تجربی را زیادی پیچیده تعریف کرده‌اند و گاهی در نشست ها هم با این پیچیدگی بسیار ناامیدکننده مواجه می‌شویم.

غولی که از سینمای تجربی می‌سازیم

سر کلاس‌ها چنان غولی از سینمای تجربی می‌سازیم که هنرجو را گیج و منگ می کنیم. آقایان برای فهمیدن ذات سینمای تجربی باید تاریخ سینما را تدریس کرد. به همین سادگی.

هنوز تعریف درست و کاملی از آنچه واقعا سینمای تجربی می خوانیم ارائه نشده است. من هم تعریفی برایش ندارم. شما هم منتظر تعریف سینمای تجربی از طرف من نیستید. سینمای تجربی در امریکا بسیار زیاد مسیرش متفاوت بود از اروپا. و اروپای شرقی بسیار متفاوت از این دو. در آسیا وضع به همین ترتیب است. واقعا آنچه در سینمای تجربی یوگوسلاوی سابق اتفاق افتاد با دانمارک متفاوت است. و همینطور ایران؛ قوانین سنتی آیا در ایران تغییر قابل توجهی داشته است؟ نه.

از کتاب شازده کوچولو بخش به خاطرم مانده که به نظرم مناسب اینجاست. شازده کوچولو به سیاره‌ی کوچکی رفته که یک نگهبان دارد و مسئولیتش روشن و خاموش کردن یک چراغ است. نگهبان می‌نالد از شرایط. اکنون سرعت چرخش سیاره بیشتر شده و کار او سخت‌تر.

کاری به این ها ندارم. در ادامه حرفی می‌زند که جانمایه‌ی سینمای تجربی در ایران است. نگهبان می‌نالد و می‌گوید که سخت می‌گذرد به او زیرا شرایط عوض شده اما کسی به فکر عوض کردن قوانین کاری او نیست. جمله‌ی بسیار نابود کننده‌ایست. قوانین سنتی را در سینمای ما چه کسانی باید عوض کنند؟

پی‌نویس:

پرواز برفراز آشیانهٔ فاخته (به انگلیسی: One Flew Over the Cuckoo’s Nest) که در ایران به نام دیوانه از قفس پرید معروف است، فیلمی آمریکایی در ژانر درام و روان شناسانه به کارگردانی میلوش فورمن و بازی جک نیکلسون است که در سال ۱۹۷۵ میلادی بر اساس رمانی به همین نام نوشته کن کیسی ساخته شده‌است.

مطالب بیشتری درباره سینما ی تجربی از سیدجواد موسوی در شهرنامه بخوانید.

2 دیدگاه‌ها

  1. چه زیبا از طریق پازل های پراکنده اما معنی دار، به عمق صنعت هنر سینما پرداخته شده است. سینمای ایران هم در سینمای بدنه هم تجربی راه گم کرده و نگرانی از بازگشت سرمایه و در بخش تجربی دیده شدن در جشنواره ها ، باعث تکرار مکررات و دوری از ذات سینما شده است. سینما فراموش کرده که هدف والایش قاعده مندی و قاعده شکنی ست. تاریخ سینما سرشار از آثار قاعده شکنی ست که بر تعداد قاعده ها افزوده اند. اگر هم حرف باشکوهی داشته اند که به زبان قاعده های نمایشی سینما زده شده است. ما در ایران امکان تفسیر شجاعانه قواعد سینمایی را نداریم. سرمایه گذار با الگوی تکراری به جنگ قصه می آید و ماحصل اثری نه خلاقانه بلکه مبتنی بر چند ستاره نام آشنای سینماست نه فیلمی مبتنی بر طرح و توطئه و لحظات تاثیرگذار.
    از استاد سیدجواد موسوی قدردانیم که همواره با نگاه متفاوت در پی بازگرداندن سینما به مسیر اصلی خود است.

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید